Φταίω εγώ ή εσύ; Ο αναβάτης ενός ελέφαντα.

August 10, 2017

 

Η αναζήτηση της ευθύνης είτε από τον εαυτό μας είτε από τους άλλους είναι μια συχνή πρόκληση καθώς βασίζεται σε ένα σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών που κάθε άλλο από αδέκαστο είναι. Αν βάζαμε στην άκρη τις επιστημονικές ορολογίες και το απλοποιούσαμε θα το παρομοιάζαμε με μια δικαστική διαμάχη, όπου  κατήγορος και  δικαστής είναι το ίδιο πρόσωπο. Αυτό από τη θέση του κατήγορου μπορεί να φαντάζει ιδανικό, όμως όταν βρισκόμαστε στη θέση του κατηγορούμενου τα πράγματα αλλάζουν. Αν το σκεφτούμε θα δούμε οτι αυτή η ταύτιση (κατήγορου/δικαστή) ισχύει, όμως γιατί σχεδόν ποτέ δεν το λαμβάνουμε υπόψη; Για τον λόγο που κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και διαφορετικός από τον άλλο. Το σύστημα επεξεργασίας των πληροφοριών του κάθε ατόμου, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεται, χτίζεται από την παιδική ηλικία και καθορίζεται σημαντικά από εμπειρίες, ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά αλλά και τον τρόπο που σκέφτονταν και λειτουργούσαν οι σημαντικοί άλλοι (γονείς, συγγενείς, φίλοι). Διαφορετικές εμπειρίες, διαφορετικά ιδιοσυγκρασιακά στοιχεία διαφορετικός τρόπος σκέψης.

 

    Αυτός ο διαφορετικός τρόπος σκέψης, κατά τη γνωσιακή θεωρία σχετίζεται άμεσα με τις συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις στα γεγονότα.  Πιο συγκεκριμένα υποστηρίζει ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματα των ατόμων δεν είναι άμεσο αποτέλεσμα των γεγονότων που συμβαίνουν αλλά της προσωπικής ερμηνείας που δίνουμε σε αυτά. Ένα σύνηθες παράδειγμα που δίνεται είναι το εξής: Δυο διαφορετικοί άνθρωποι καθώς περπατούν βλέπουν στο απέναντι πεζοδρόμιο ένα φίλο και ενώ του φωνάζουν και τον χαιρετούν αυτός δεν δείχνει να ανταποκρίνεται. Το γεγονός (βλέπω ένα φίλο και τον χαιρετώ αλλά εκείνος δεν με χαιρετά) είναι ίδιο αλλά καθένας από αυτούς θα αντιδράσει διαφορετικά ανάλογα με το τι θα σκεφτεί, με  τι προσωπικό νόημα θα ντύσει την εμπειρία αυτή. Έτσι  ένας μπορεί να σκεφτεί " Είχε πολύ φασαρία, δεν με άκουσε, ας τον πάρω τηλέφωνο" και κάποιος άλλος " Αφού με άκουσε, τι νομίζει ότι είμαι χαζός;" κτλ. Αν λοιπόν ένα τόσο απλό και μεμονωμένο γεγονός κάθε άνθρωπος το αντιλαμβάνεται διαφορετικά, μπορούμε να φανταστούμε τι γίνεται όταν μιλάμε για πιο σύνθετες καταστάσεις, όπως η αναζήτηση και η απόδοση ευθυνών.

 

       Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα αναζητήσουμε το δίκιο μας ή ότι δεν θα ψάξουμε να βρούμε τι φταίει. Είναι σημαντικό όμως να γνωρίζουμε και να εντοπίζουμε τις παγίδες (διεργασιακά λάθη) που συνήθως πέφτουμε όλοι μας, ειδικά όταν είμαστε συναισθηματικά φορτισμένοι. Η γνωσιακή θεωρία, ονομάζει διεργασιακά λάθη, τα  λάθη που προκύπτουν από τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις (ΑΑΣ)  που συνήθως παρά το αληθοφανές περιεχόμενο τους, είναι λανθασμένες. Για παράδειγμα σκέψεις του τύπου " εγώ φταίω, δεν είμαι καλή σύζυγος/ κόρη/ επαγγελματίας" ή " το έκανες επίτηδες, ποτέ δεν κάνεις τίποτα απ' όσα σου ζητάω" αν και αληθοφανείς  εμπεριέχουν τις περισσότερες φορές διεργασιακά λάθη της διπολικής σκέψης, της συναισθηματικής λογικής, του αυθαίρετου συμπεράσματος κτλ. Η κατάσταση μπερδεύει ακόμα περισσότερο αν σκεφτούμε ότι  πέρα από τις παγίδες/διεργασιακά λάθη, το σύστημα επεξεργασίας των πληροφοριών μας, τείνει να επιλέγει, να εντοπίζει και να παράγει όλα όσα θα επιβεβαιώσουν  και θα υπερασπιστούν τον τρόπο λειτουργίας του. Υπό μια έννοια είμαστε αναβάτες στην πλάτη ενός ελέφαντα του οποίου δεν έχουμε τον "έλεγχο". 

 

     Το ότι δεν έχουμε "έλεγχο" του ελέφαντα μας δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να τον αποκτήσουμε, τουλάχιστον στο βαθμό που να μην προκαλεί δυσλειτουργία στην καθημερινότητα και ρωγμές στην σχέση μας με τον εαυτό μας και τους άλλους. Πώς μπορούμε λοιπόν να κάνουμε την ανάβαση αυτή καλύτερη και πιο εποικοδομητική; Το βασικότερο όλων, που συνήθως δεν λαμβάνεται υπόψη, είναι να κατανοήσω ότι κάτι χρειάζεται να αλλάξει ακόμα κι αν δεν ξέρω τι είναι αυτό και να είμαι διατεθειμένος να προσπαθήσω. Να κατανοήσουμε δηλαδή οτι ο ελέφαντας μας θα εξακολουθήσει να πηγαίνει ανεξέλεγκτος στις καταστάσεις που τον δυσκολεύουν εκτός κι αν κάνουμε κάτι γι' αυτό.

                                                Φταίω εγώ ή εσύ;

Ως προς το ερώτημα του "φταίω εγώ ή εσύ" μπορούμε να συμπεράνουμε με βάση τα παραπάνω  πως πρόκειται για ένα ερώτημα δίχως απάντηση ή ένα ανούσιο ερώτημα. Στις καταστάσεις όπου καταλήγουμε να αναζητήσουμε και να αποδόσουμε κατηγορίες πάντα φέρουμε μερίδιο ευθύνης, είτε μικρότερο είτε μεγαλύτερο. Το ερώτημα που θα μπορούσε να τεθεί είναι πώς μπορώ να βελτιωθώ εγώ, έτσι ώστε στο βαθμό που επηρεάζω τις καταστάσεις αυτές να αλλάξουν.

 

 Βήματα που θα μας δώσουν τον "έλεγχο" του ελέφαντα μας:

 

1) Εντοπίζω το περιεχόμενο της κατηγορίας. Για ποιο λόγο θεωρώ   ότι φταίω/ φταίει; Ποιες είναι οι σκέψεις μου γύρω από αυτό;

 

2) Ελέγχω για διεργασιακά λάθη τη σκέψης μου και αν υπάρχουν τα εντοπίζω αρχικά με τη βοήθεια του θεραπευτή μου. Η διαδικασία αυτή  με τον καιρό γίνεται εύκολή και το άτομο μπορεί να την κάνει μόνο του.

 

3) Διορθώνω τα διεργασιακά λάθη και επαναδιατυπώνω το πρόβλημα που με οδήγησε στην αναζήτηση και απόδοση ευθύνης. Το ίδιο ισχύει και σε αυτό το βήμα, στόχος της θεραπείας είναι να μπορέσει το άτομο να βοηθήσει τον εαυτό του αξιοποιώντας τις τεχνικές χωρίς την βοήθεια του ειδικού.

 

4)Αναγνωρίζω ότι όλοι κάνουμε λάθη, αναλαμβάνω μερίδιο ευθύνης,  δείχνω 

κατανόηση και αναζητώ τρόπους επίλυσης του προβλήματος αν αυτό υπάρχει ακόμα.

Please reload

Recent Posts

Please reload

Archive

Please reload

Tags

I'm busy working on my blog posts. Watch this space!

Please reload

 

©2016 by Cognitive Behavior Therapy (CBT), Clinical Neuropsychology. Proudly created with Wix.com